پیاوسالاری یان شیاوسالاری؟!

شیلان محەممەدی
پیاوسالاری دیاردەیەكە لەنێو كۆمەڵگای مرۆڤایەتیدا و بەرۆكی رەگەزێكی دیاری كۆمەڵگای گرتۆتەوە، بەشێك لە وزە و برستی رەگەزی ژنانی كپ كردووە و رێگەی لە پێشكەوتن و دەركەوتنی ژنان لە چالاكیە كۆمەڵایەتی و سیاسی و فەرهەنگیەكان گرتووە.
هەموو باڵادەستیەك و یان سالارییەك ئەگەر لەسەر ئەساسی بنەما و پێوەری گشتی و عادیلانە نەبێ و بەشێوەیێكی هەوانتە و هەرەمەكی و زۆر بێ، بێگومان كارەسات و كێشەی جیددی بۆ مرۆڤ و كۆمەڵگا دروست دەكات. ئەو پێناسەیە نەك تەنیا بۆ پیاوسالاری بەڵكو لە هەموو بەستێن و زەمینەكانی تریش راستە و ناكرێ‌ لەسەر ئەساس و بناغەی كلتووری سەقەت و نارەواو هێز رەوایەت بە باڵادەستی رەگەزێكی تایبەت بدرێ‌، عادیلانە ئەوەیە بە جێگەی ئەوە شیاوسالاری بكرێتە پێوەر بۆ دابەشكاری و هێڵكارییەكان، بەو جۆرە چ ژن و چ پیاو بە پێی شیاویی و تواناكانیان دەوریان هەبێ لە بابەتەكانی كۆمەڵگا.
پیاوسالاری ھەر لەكۆنەوە كاری پێكراوەو ئێستاشی لەگەڵدابێ بەردەوامی ھەیە، كە بێگومان لە ھەر كۆمەڵگاو نەتەوەیەك بەجیاواز دەردەكەوێ و كاری پێدەكرێ، بەڵام لەگەڵ جیاوازیەكانیش ئەم پیاوسالاریە نارەوایەو كێشە و گرفتی زۆری دروست كردوە حەتا بۆ خودی پیاوان.
زۆرن ئەو وڵاتانەی كە تا ئێستاش بەشێوەیەكی بەربڵاو و كارەساتبار دیاردەی پیاوسالاری و باوك سالاری تێیاندا باڵادەستە وەك ئەفغانستان، ھیندستان، وڵاتانی عەرەبی، چین، ئێران بەگشتی و كوردستان، ژن لەبەرانبەر بێ مافی و چەوساندنەوەدا داناڵێنن و تواناو مافی بریاردانیا تەنانەت لەسەر ژیان و ئایندەی خۆشیان نیە، بەتایبەتی لەوڵاتانی ئەفغانستان و ھیندستان، سەرەرای ئەوەی كە بونی كچ مایەی نەنگ و تاوانە، تا لەماڵی باوانن باوك و برا بریاردەر و رێنیشاندەریانە، و كە هاوسەرگیریشیان كرد، ئەوكات چەند بەرابەر كێشەكانیان كەڵەكە دەبێت بەشێوەیەكی جیاوازتر لەگەڵ بێ مافی و چەوساندنەوەو ناعەداڵەتی دەست و پەنجە نەرم دەكەن، لە وڵاتی ئێرانی ژێر دەسەڵاتی ئاخوندانیشدا، لەیاساو قانونی وڵاتدا ھیچ مافێك بۆ ژنان لەنەزەر نەگیراوەو بەپێی یاساكانی ئەو رژیمە ژنان مافی ھیچ جۆرە بەرێوەبەریەك یان كاركردنیان نیەو تەنانەت لە پۆششیشدا ئازاد نین، ئەمە سەرەرای بونی ئەو گشتە كێشەو گرفت، نەھامەتی، نەداری، فەسادی ئەخلاقی، ئێعتیاد، تەجاوز و تەڵاق.... كە لەلایەن دەسەڵاتەوە بۆیان كراوەتە دیاری، ھاوكات لەناو خێزانەكانیشیاندا ھیچ دەرەتانێكیان نیەو جیاوازتر لەگەڵ بێ مافی و چەوساندنەوە بەرەوروو دەبنەوە، وڵاتی ئێران كە وڵاتێكی دەوڵەمەند بە سەرچاوەی سروشتیە، بەڵام خەڵكەكەی دەناڵێنن بەدەست ھەژاری و نەداری و بێكاریەوە، لە وەڵاتێكی وەهادا كاتێك بە قانوون و بەتایبەتی بەربەست هەر جۆرە چالاكیەك بۆ ژن دروست دەكرێ، پیاویش كار و كاسپی دەست ناكەوێ و ژنان كێشە و گرفتی زیاتریان هەم لە لایەن پیاو و هەم لە بارەی هەژاری و نەداریەوە تووش دەبێ.
لەكوردستانیشدا، ژنان بە دەست دوو كێشەی سەرەكیەوە دەناڵێنن یەكێك بوونی دیاردەی پیاوسالاری و ئەوی دیكە بوونی سیستەم و قانوونی دژە ژنە لە وەڵات.
لە كوردستان ژن بەتێپەرینی قۆناغە جیاكانی مێژوو ھەمیشە وەك ئامرازێك بۆ تێركردن و دابینكردنی حەزی جنسی پیاوان بەكار ھاتووە و وەك كەرەستەیەكی سوود چاوی لێكراوە، لەزۆربەی ھەرەزۆری شارە كوردنشینەكاندا تا ئێستاش ئەم دیاردە نارێك و نارەوایانە ھەر باوە و بیركردنەوە سوننەتی و عەشایریەكان لەسەر ژنان بونی ھەیە.
لە كوردستاندا ژنان جیاوازتر لەگەڵ دیاردەی پیاوسالاری بەرەوروون و زۆربەی كاتەكان ئەم دیاردەو دەرھاویشتەكانی بەمەرگی ژن كۆتای دێت، لەوانە؛ بوونی روانگەی بینینی ژن وەك كاڵا و كەرەستەیەكی دارایی، زاڵبونی بیروباوەری سوننەتی و پیاوسالاری بەسەر كۆمەڵگاو لەنێو خێزانەكاندا، ژن ھێنانی دووەم و سێیەمی پیاو، تەجاوز و ئازاردانی جنسی، نەبونی و ھەژاری، لێدان و بگرەو بوكتەو بەكارھێنانی وشەی نەشیاو لەبەرانبەر ژندا، بەشودانی زۆرەمڵێ.... ئەمانە كۆمەڵێك لەو گرفتانەن كە ژنان لە كۆمەڵگەی ئێمەدا تووشی دەبن و بریاری ئەو گرفت و كێشانەش بۆ ژنان لەلایەن رەگەزی پیاوەوە دەدرێ.
خەبات و كارو تێكۆشانێكی زۆری دەوێ بۆ ئەوەی بتوانرێ ئەم دیاردانە یەكجاری بنبربكرێن و نەھێشتی دیاردەی فەردسالاری یان پیاو سالاری لە كۆمەڵگای مرۆڤایەتیدا و پێویستی بە فەرهەنگسازی و ھۆشیاركردنەوە و ئاشناكردنی ھەریەكە لە رەگەزەكانی ژن و پیاوە بە ئەرك و مافی خۆیان، و ھەروەھا كاركردن بۆ شیاوسالاری و بەرزكردنەوەی ھۆشیاری لەنێو خێزانەكاندا، چەسپاندنی رێز و خۆشەویستی نێوان تاكەكانی خێزان نەك سالاركردنی یەكێك لە خێزاندا، بەڵێ بۆ كۆمەڵگایەكی شیاوسالاری.
ڕێکه‌وت: 2019-01-18 07:37:57
به‌شی ( کۆمه‌ڵایه‌تی )







سیاسی