بیر و ئەندێشەكانی مامۆستا شێخ جەلال چۆڵەچرای رێی رزگاری نەتەوەكەمانە!

عەلی بەهرامی
30 پووشپەڕ یادی نۆیەمین ساڵرۆژی كۆچی دوایی مامۆستا شێخ جەلالی حسەینی یەكێك لە رێبەران و پێشەوایانی كەم وێنەی رێبازی كوردایەتی لە كوردستانی ئێران كە لە راستگۆیی و سەداقەت دا بێ وێنە، لە زانست و عیلم دا دەریای بێ بن، لە مقاومەت و خۆراگریدا گوڵی سەرچڵ بوو.
مامۆستا لە شاری بانە و لە خانەوادەیەكی ئایینی و دیاری ئەو ناوچەیە لە 1307ی هەتاوی لەدایكبووە، لە هەڕەتی مێرمنداڵی دا بۆ خوێندن روو لە ناوچەی موكریان دەكاو هەر لەوێیش لەگەڵ كۆمەڵەی ژێكاف ئاشنا دەبێ و دەبێتە ئەندامی ئەو كۆمەڵەیە، لە دوای هەڵوەشاندنی كۆمەڵە و سەپاندنی حیزبی دیموكرات و دامەزرانی كۆمار، دەچێتە مەهاباد و بە شیعر و نووسین بۆ رۆژنامەی كوردستان، وەك دڵسۆزێك بۆ كۆمار و سەرۆكەكەی دەور دەبینێ.
لە دوای كۆمار و لەسێدارەدانی سەرۆككۆماری مەزنی كوردان، مامۆستا لە حوجرەكاندا درێژە بە خوێندنی ئەو سەردەمە دەداو لەگەڵ هەڵكشانی زیاتری تەمەن، زیاتر هەست بە زوڵم و زۆری رژیمی پاشایەتی دەكاو هەر چۆنێكی لە دەستی هاتبێ دژایەتی ئەو دەسەڵاتە داگیركەرەی كوردستانی كردووە. لە كاتی راپەرینی جوتیاران و كەشاوەرزانی ناوچەی موكریان پشتیوانی لە كەشاوەرزان و جوتیارانی زەحمەتكێش دەكا دژ بە ئاغاوات و فئودالەكان كە لەلایەن دەسەڵاتی پاشایەتیەوە پشتیوانیان لێ دەكرا.
مامۆستا لە دوای گەرانەوەی بۆ بانە، بەشێوەیەكی تایبەت و بە پشتیوانی لە تێكۆشەرانی كورد، بە نووسینی شیعر و پەروەردەی خوێندكارەكانی لەسەر بیری نەتەوەیی و هاندانی خەڵك دژ بە دەسەڵاتی شا، درێژەی بە خەباتی خۆی بۆ گەیشتن بە ئاواتەكانی دەدا، هەر ئەوەش وای كردبوو لای چالاكانی سیاسی و تێكۆشەرانی كورد و ئێرانی جێی متمانە بێ و لە دوور و نزیكەوە پەنایان بۆ دەبرد.
بە كڵپەكردنی رق و توورەیی خەڵك لە حكومەتە گەندەڵ و دیكتاتۆرەكەی حەمە رەزا شا، مامۆستا سەید جەلال بەشێوەیەكی لێبڕاوانە كەوتە رێكخستنی خەڵكی ناوچەی بانە و لە هەر دەرفەتێك بۆ لاوازكردنی پێگەی ئەو دەسەڵاتە لە ناوچەكە كەڵكی وەردەگرت. هاوكات بەشداری كۆڕ و كۆبوونەوەی ناوچە و شارەكانی دیكەی كوردستانی دەكرد و بە وتاری حەماسی و شۆرشگێڕانە هانی جەماوەری دەدا بۆ راپەرین و هەر چۆنێكی بۆ بكرایە كورەی خەباتی دژ بە دەسەڵاتی خانەوادەی پەهلەوی نێڵ دەداو بۆ ئەو مەبەستەش وەك پێشوایەك وەپێش جەماوەر دەكەوت و بە گردبوونەوە و رێپێوانی جۆراوجۆر راپەرینیان لە كوردستان بەگشتی و شاری بانە بەتایبەتی رێبەرایەتی دەكرد.
لە دوای روخانی رژیمی پاشایەتی، هەر زوو شۆرایەكی بەرێوەبەری بۆ ناوچەی بانە پێكهێنا بە مەبەستی رایی كردنی كار و باری خەڵك و رێكخستن و پۆشتەكردنی هێزێكی پێشمەرگە بە مەبەستی پاراستنی ئارامی و ئۆقرەیی ناوچەكە.
لە دوای هاتنەسەركاری حكومەتی خومەینی و هاتنی هەیئەتی ئەو دەسەڵاتە بۆ مەهاباد بە مەبەستی وتووێژ لەگەڵ كورد، مامۆستا یەكێك لە ئەندامانی هەیئەتی كورد و بەشدار لە كۆبوونەوەكە و پشتیوانی و لایەنگری لە یەكریزی كورد و دوور كەوتنەوە لە چەند دەستەیی و تەفرەقە بەتایبەت لەو سەردەمەدا دەكرد.
لە ساڵی 1358ی هەتاوی دا حیزبایەتی كاریگەری تەواوی لەسەر رەوتی كارەكانی كورد دانا و خەتەكان تەواو لەیەك جیابوونەوە، بۆیە لەگەڵ مامۆستا شێخ عزەدین و عەبدولرەحمانی زەبیحی دا بیریان لە دامەزرانەوەی كۆمەڵەی ژێكاف یان هاوشێوەی ژێكاف كردەوە و بۆ ئەو مەبەستە ئەساسنامەكەشیان نووسیەوە، بەڵام دوای پەشیمان بوونەوەی مامۆستا شێخ عزەدین هەوڵەكان سەركەوتوو نەبوون. لە دوای ئەوە، مامۆستا سەید جەلال هاوڕێ لەگەڵ ژمارەیەك لە هاوەڵانی و كەسانی نزیك لە مامۆستا شێخ عزەدین، دەفتەرێكیان لە ژێر ناوی دەفتەری مامۆستا شێخ عزەدین دامەزراند و لەو چوارچێوەیەدا درێژەیان بە كاری سیاسی و سەربازی دەدا.
لەدوای شكستی وتووێژی كورد لەگەڵ دەسەڵاتی خومەینی و هەڕەشە و گوڕەشەی رژیم و لەشكەركێشی بۆ سەر كوردستان، مامۆستا سەید جەلالی حسەینی بریاری بەرنگاربوونەوەی لەگەڵ هێزەكانی رژیمداو شاربە شار و ناوچە بە ناوچە دەگەرا بۆ ئەوەی ویست و مەرامەكانی رژیم بە خەڵك بگەیەنێ. هاوكات سەركردایەتی هێزی پێشمەرگەی دەفتەری مامۆستا شێخ عزەدینی دژ بە هێزەكانی رژیم دەكرد و لە چەندین ناوچەی وەك كامیاران، دیواندەرە، سەقز و بانە خۆراگری و مقاومەتی بێ وێنەیان نیشانداو توانیان زەربەی گورچ و بڕ لە هێزەكانی رژیم بدەن، بەتایبەت لە داستانی 10ی خەزەڵوەردا توانرا زیاتر لە 80 ماشێن لە هێزێكی تایبەتی رژیم كە زیاتر لە 700 كەس دەبوون بە یەكجاری تەفرو تونا بكەن، كە ئاكامی ئەو زەربە گەورەیە پاشەكشەی سەربازی و سیاسی بۆ رژیم بە دواوە بوو و رژیمی ناچار بە ئاگربڕ لەگەڵ نەتەوەی كورد، كرد.
سەرەتای ساڵی 1359ی هەتاوی مامۆستا شێخ عزەدین راگەیاند كە هێزی سەربازی نیە، وە حاشای لەبوونی ئەو هێزەكرد كە زیاتر لە ساڵێك بوو سازماندەیی كرابوو و چەندین قارەمانەتی گەورەی دژ بە هێزەكانی رژیم خولقاندبوو، هەر بۆیە مامۆستا شێخ جەلال و هاوبیرانی بیریان لە دامەزرانی سازمانی خەباتی كوردستانی ئێران كردەوە و تێكۆشان و چالاكیەكانیانی خۆیان لەو سازمانە نوێیەدا رێكخستەوە.
بە دامەزرانی سازمانی خەبات كار و خەباتی مامۆستا شێخ جەلالی حسەینی چووە قۆناغێكی نوێوە، سەرەتای كاری رێكخراوەیی، سەرەتای خەباتی پارتیزانی و پێشمەرگانە و دووركەوتنەوە لە وەڵات و ژیانی ئاوارەیی.
بە دامەزرانی سازمانی خەبات لەلایەن ئەحزابی دیكەوە كۆمەڵێك كۆسپ و تەگەرە و بەربەستی جیددی لەبەردەم كارو چالاكی رێكخراوەیی سازماندا ساز دەكران و رێگەیان نەدەدا جوێ لە ناوچەی بانە لە ناوچەكانی دیكە هەڵسورانی هەبێ، كێشەیان بۆ كادر و ئەندامانی دروست دەكرد و پەلاماری بنكە و مقەراتی سازمانیان دەدا. هەر بۆیە سازمانی خەبات وێڕای دیفاع لە مەوجوودیەتی خۆی لەبەرامبەر پیلانی نەیارانەی ئەو لایەنانە، دەبوو لەبەرامبەر هێزە داگیركەرەكانی رژیمی ئاخوندیدا دیفاعی لە خاكی پیرۆزی كوردستان بكرادیە، كە ئەوە دۆخێكی تایبەتی بۆ سازمانی خەبات و شەخسی مامۆستا دروست دەكرد كە بە دووری كردن لە شەڕی براكوژی و ئالۆزی زیاتر لە نێو خۆی بزوتنەوەی كوردستان، پلان و بەرنامەیەكی وەها دارێژی بتوانێ سازمانەكەی لەو هەلومەرجانە دەرباز بكات و هاوكات درێژە بە كاری سیاسی و رێكخراوەیی خۆی بدات پارێزگاری لە نیشتمانیش بكات. لە ماوەی رێبەرایەتی كردنی سازمانی خەبات لەلایەن مامۆستاوە سەداقەت و راستگۆیی لە سیاسەت و ئیمان بە رەوایی خەباتەكەی بە شێوەیەك بوو كە كورەكانی خۆی لە كاری پارتیزانی و پێشمەرگانە، لە سەنگەرەكانی هەرە پێشەوەی شەڕدا بوون و فەرماندەیی دەیان قارەمانەتی و داستانی گەورەیان دژ بە هێزە تاریكپەرەستەكانی رژیمی ئاخوندی كردووەو مامۆستا لە خانەوادەكەیدا شەهید و چەندین برینداری پێشكەش بە رێبازی سازمانی خەبات و كورد و كوردستان كردووە.
لەدوای داگیركردنەوەی كوردستان لەلایەن رژیمی ئاخوندی و دەست پێكی ژیانی تاراوگە، مامۆستا سەید جەلال ژیانێكی زۆر هەژارانە و پێشمەرگانەی هەڵبژارد و وێڕای دەرفەتەكان بۆ ژیانێكی ئارام و خۆش، بۆ ساتێكیش ئامادەنەبوو ریزی پڕ لە شانازی پێشمەرگایەتی بەجێ بێڵێ و تا دوا هەناسە سەربەرزانە سەنگەری پێشمەرگایەتی بەرنەداو سەربەرز و مەرد و ڕەند مایەوە.
مامۆستا شیخ جەلال رێبەرێكی بە زیبك و زاكون و دڵسۆز و راستگۆ، شاعیرێكی هەست ناسك و لێزان، لە باری عیلمەوە خوێندەوارێكی بەتوانا لە مێژووی كورد و ناوچەكە و ئەدیب و شارەزایەكی كەموێنە لە زمانی كوردی و فارسی و عەرەبی بوو. مامۆستا شۆرشگێرێكی نیشتمان خۆشەویست و ئازادیخوازێكی سادق و بێ گرێ و گۆڵ بوو. بیری نەتەوەیی مامۆستا تێكەڵ بە هیچ جۆرە ئیدۆلۆژیەك نەبوو پێی وابوو كە دەكرێ تێكڕای بیر و ئیدۆلۆژیەكانی مەوجود لە كوردستان لە دەوری خەتی نەتەوەیی كە ئامانجی رزگاری خاك و نەتەوەی كورد بێ كۆ بنەوەو هەموو هێز و وزەكان بۆ ئەو مەبەستە تەرخان بكرێ و كارێك نەكرێ بە بیانووی خەباتی فكری و تەبەفاتی و ئیسلامی ریزی شۆرشگێڕانی كورد دابەش بكرێ.
لە كۆنگرەی چوارەمی سازمانی خەباتدا مامۆستا لە وتارێكی تایبەت و مێژووییدا بە روونی ئیشارەی بەو بابەتە كرد و فەرمووی: گەورەترین خەباتی ئێمە خەباتی نەتەوەیی و رزگاری نەتەوەی كوردە، هەر رێیەك تێكڕای نەتەوەی كورد لە خۆ بگرێ و بەتوانن بەشداری تێدا بكەن و ئەو موبارەزە بۆ هەموان بێ، ئەوە رێی ئێمەیە. خەباتی تەبەقاتی و ئیسلامی پێوەندیەكی تایبەتیان بە خەباتی ئێمەوە نیە. ئێمە نەتەوەیەكی كیان مەحفوز و جوغرافیا مەحفوز نین، داگیركەر لە هەموو لایەكەوە دەمی ژاندۆتە كوردستانەكەی ئێمە، ئێمە دەبێ خەتێك بگرین كە تێكڕای جەماوەر لەگەڵمان بێ.
مامۆستا هەروەها باوەڕی قوڵی بە پلۆرالیسم و تولێرانس هەبوو، پێی وابوو دەكرێ فرەحیزبی و رەقابەتی سالمی حیزبیش بوونی هەبێ، روانگەی جەنابیان بۆ ئەو پرسە بەوشێوەیە بوو كە: كوردستان هی هەموومانە و هەموومان لێی دەژین پێویستە هەموومان هەوڵ بۆ رزگاری كوردستان بدەین، لە دوایی دا لە هەڵبژاردن بكرێ و تیایدا هەموو جۆرە حیزبێك بە حیزبی ئیسلامی و غەیرە ئیسلامیش بەشدار بن، میللەت دەنگی بە كێ دا و بردیوە، ئەو كاتە ئەو حكومەت دەكا و نوێنەری هەموو حیزب و سازمانەكانیش لە پارلماندا دەبن و هەموو كەس شەریكە لە حكومەت و پارلمان دا.
بە حەق مامۆستا سەید جەلالی حسەینی یەكێك لە رێبەر و سەركردە دیارەكانی نەتەوەكەمان بوو كە هەموو فكر و زكر و هەوڵێكی بۆ رزگاری نەتەوەی كورد و پاراستنی خاكی پیرۆزی كوردستان لە دەست دژمنان و داگیركەران بوو، هەر بۆیە پێویستە ژیان و سەرگوزەشتە و بیر و ئەندێشەكانی بخرێنە بەردەم نەوەكانی ئێستا و داهاتووی نەتەوەكەمان، بۆ ئەوەی كەڵك لە ئەزمونی زیاتر لە 65 ساڵ خەباتی سادقانە و پاك و لێوانلێو لە فیداكاری ئەو شۆرە سوارەی خەباتی كوردایەتی وەرگرین و بیانكەینە چۆڵەچرای رێگەی خەباتی رزگاریخوازانەی نەتەوەی كورد.
ڕێکه‌وت: 2019-07-14 21:15:34
به‌شی ( سیاسی )







سیاسی