له‌سه‌رهێل 91
سێ‌شه‌مه 17 پووشپه‌ڕ 2720
سازمانی خه‌باتی کوردستانی ئێران
فڵستین نیشتمانی سات و سەوداكان

بابەشێخ حوسەینی


سێ‌ شەممە 8ی ڕێبەندانی 1398 ی كۆچی خۆری، سەرۆك كۆماری ئەمریكا، بە مەبەستی ئاشتی لە نێوان ئیسرائیل و فلستین، مەعامەلەی سەدی ڕاگەیاند،كە ماوەێكی زۆرە بەرپرسانی ئەمریكایی كاری لە سەر دەكەن.
ڕاگەیاندنی مەعامەلەی سەدە هەر بە زوویی لە لایەن مەحمود عەبباس سەرۆكی فلستین و خەڵكی فلستین ڕەدكرایەوە، بەڵام بە پێچەوانەی فلستینیەكان بەشی هەرە زۆری ئیسرائیلیەكان و بە تایبەت لایەنە ڕاستەكانی ئیسرائیل ڕازی بوون و لە كاتی ڕاگەیاندنی مەعامەلەی سەدە لەلایەن ترامپ لە واشنگتۆن بنیامین نەتانیاهۆ ئامادە بوو. نەتانیاهوو لە قسەكانیدا سپاسی زۆری سەرۆكی ئەمریكای كرد و خۆشحاڵی خۆی بۆ مەعامەلەی سەدە ڕاگەیاند.
ئەوەی لێرەدا زیاتر جێگەی مەبەستە، تەنیا باسی پرۆژەی سازان و رێكەوتنی سەدە نیە كە بە پێی‌ ئەو پرۆژەو گەڵاڵەیەی ئەمریكا، ڕێگە بە فلستینیەكان دەدا حكومەتێكی ئابڵوقەدراو لە چوارچێوەو جوغرافیاێكی داخراودا دروست بكەن. حكومەتێك لە چوارچێوەێكدا كە هەر كات حەزیان لێ‌ بوو لە كاری بخەن و ڕیگە لە هەناسەدانی سیاسی و ئابووری بگرن. لە پڕۆژەكەی سەرۆكی ئەمریكادا هاتوە كە 50 ملیارد دۆلار هاوكاری پێشكەش بە حكومەتی فلستین دەكرێ‌، دیارە ئەو ڕێژە پوڵە بەرچاوە بۆ دڵخۆش كردنی فلستینیەكان و هەروەها بە مەبەستی سەلماندنی ئەو ڕاستیە بە فلستینیەكانە كە حكومەتی ئەمریكا جیددیە لە جێ‌ بە جێ‌ كردنی پڕۆژەی سەدە كە وەك دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاندوە 50 بە 50 بۆ فلستینیەكان وئیسرائیلە.
ناوەرۆك و ئامانجی پڕۆژەكەی حكومەتی ئەمریكا بە چ مەبەستێكە بابەتێكی دیكەیەو دەكرێ‌ بە جودا لە سەری بدوێین
، بەڵام ئەوەی مەبەستی سەرەكی ئەم بابەتە ئەوەیە كە هەلومەرجی فلستینیەكان بۆچی گەیشتۆتە ئەم قۆناغە.كاتی خۆی و لە ساڵی ،1947 چ هۆیەك هەبوو كە فلستینیەكان رازی نەبوون ئیسرائیل دراوسێ‌ فلستین بێ‌، و چ نهێنی و چ گرینگیەكی تێدا بوو كە بریارنامەی 181ی كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتوەكانیان قەبوڵ نەكرد كە لەو بڕیارنامەدا ئەگەر چی مافی تەواو نەدرابوو بە فلستینیەكان، بەڵام بەشێكی زۆر لە ویستەكانیانی تێدا جێ‌ بی جێ‌ كرابوو، كە بێگومان لە ئێستادا بەشی زۆری خەڵكی فلستین و سیاسیەكانی پەشیمانن لە قەبوڵ نەكردنی ناوەرۆكی بڕیاڕنامەی 181 ی نەتەوەیەكگرتوەكان.لە دوای ئەوە جیهانی عەرەب بێ‌ بیركردنەوەی دروست، كەوتنە بەرپەرچ دانەوەی ئەو بڕیارنامەیەی كۆمەڵی گشتی نەتەوەیەكگرتوەكان كە لە ئاكامدا توندوتیژی و روبەڕوبوونەوی قورس لە نێوان فلستینیەكان و ئیسرائیلدا دروست بوو، كە بەشێكی زۆر لە سەرمایەو شوێنی ژیانی خەڵك سوتاو وێران بوو.
لە 1 ی مانگی مەی ئیسرائیل سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند و هەر لە 15ی مانگی مای 1348 و ئینگلستان چاودێری خۆی لە سەر فلستین هەڵگرت ئەوەش لە كاتێكدا بوو كە ئیسرائیل تازە پێك هاتبوو، زۆربەی ووڵاتانی عەرەب بە هەلیان زانی و هێرشیان كردە سەر ئیسرائیل بەڵام سەركەوتو نەبوون.
گومان نیە كە فلستین چەندە بۆتە مۆرەی گەمە كردنی سیاسی دەستی وولاتانی خاوەن هێزی وەك ئەمریكا و ڕوسیە لە هەمانكاتدا بۆتە مۆرەی گەمەی ووڵاتانی ناوچەكەو هەروەها ڕێكخراوە توندڕەوە بێ‌ تەگبیرەكانی عەرەب.
ئەو مەعامەلەیەی چەند ڕۆژ لەوەپێشی دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاند روداوێك و مەعامەلەێكی نوێ‌ و جیاوازە لە نەوعیەت و شێوەكەیدا بەڵام لە مێژووی كێشەی فلستیندا مەعامەلەو سات و سەودای زۆری دیكەی لە سەر كراوە. دروشمە زریقەو بریقەدارەكانی سەرۆك و سەركردەكانی عەرەب بۆ دیفاع لە خەڵكی فلستین تەنیا بۆ مەسرەفی ناوخۆیی خەڵكی ووڵاتەكانیان و ڕاكێشانی پشتیوانی خەڵك لە خۆیان و هەوڵ بۆ مانەوەی حكومەتەكەیان بووە زیاتر. حكومەتەكانی ووڵاتانی عەرەب ئەگەر تەنیا لە ڕۆژانی سەرەتایی پێكهاتنی ئیسرائیل بە شێوەی جیددی دیفاعیان لە فلستین كردبێ‌ دەنا لە ساڵانی دواییدا دیفاع لە فلستین و دژایەتی ئیسرائیل تەنیا لە چوارچێوەی دروشمدا بوەو تەنانەت زۆربەی وولاتانی عەرەب پێوەندی دیپلۆماسی و ئابووریان لەگەڵ ئیسرائیل دروست كردوە.
لە لاێكی دیكەوە ڕێكخراوە توندڕەوە عەرەبیەكان و هەروەها ڕێكخراوە توندڕەوە مەزهەبیەكانیش بە هەڵگرتنی دروشمی گەورە كە كەمتر لۆژیكی و لە چوارچێوەی كردەوەدا بوو، نەك نەبوونە هۆی بەرەو پێش بردنی دۆزی فلستین و گەیشتنی خەڵكی ئەو ووڵاتە بە مافەكانیان بەڵكوو بوونە هۆی تێك چوونی زیاتری هەلومەرجەكەو زیاتر دوور كەوتنەوەی ئاسۆی چارەسەری كێشەی فلستین.
بە هاتنە سەركاری ڕژیمی ئاخوندی ئێران لە ساڵی 1979 زایینی، دەورێكی نوێ‌ لە دروشمی هەڵخەڵەتاندن و فریو وە چاوبەست، بە ناوی دیفاع لە فلستین هاتە ئاراوە كە دەكرێ‌ قۆناغی بە ناو دیفاعی چل ساڵی ڕژیمی ئێران لە خەڵكی فلستین بە كارەساتبارترین قۆناغەكان بژمێرین.
ڕژیمی ئێران بۆ جوڵاندنی هەستی خەڵكی عەرەب و بە تایبەت فلستینیەكان دەستی دایە پڕوپاگەندەی بە ناو ڕزگاری قودس لە دەست ئیسرائیل و تەنانەت بۆ تەوجیه كردن و ڕەوایی دان بە درێژەدانی شەڕ لەگەڵ عێراق، باسی لە رزگاری قودس لە رێگەی كەربەلاوە دەكرد.
هەر ئەو ڕژیمە بە دروست كردنی چەندین دەستەو تاقمی ترۆریستی لە ناو خاكی فلستین و لە لوبنان، بە ناوی دژایەتی لە ئیسرائیل كارێكی كرد كێشەی فلستین وناسنامەو ڕەوایی ئەو وولاتە زیاتر بكەوێتە گێژاوی گەمەی سیاسی ناوچەیی و جیهانی و ئەو هەلومەرجەی تووش ببێ‌ كە هیچ مرۆڤێكی خاوەن هەست لە جیهاندا و تەنانەت مرۆڤە خاوەن هەستەكان لە ئیسرائیلیش خوازیاری نین.
بێگومان كاتێك ژمارەیەك لە فلستینیەكان هێلكەی خۆیان بخەنە سەبەتەی ڕژیمی ئێران و هەروەها چارەنووسی وولاتەكەیان ببەستنەوە بە ڕژیمی ئێران، نەك داهاتووی خەڵكی فلستین روون نابێ‌ و گەیشتن بە ئامانجەكانیان نزیك نابێ‌ بەڵكو فلستین لە ئێستا زیاتر دابەش دەبێ‌ و هەر ئەوەی كە دەسەلاتێك لە ناوچەی غەززە هەیە بەو نەوعە بیركردنەوە تایبەتەی و نزیكی لە ڕژیمی ئێران وهەروەها حكومەتێك لە ڕاموڵا هەیە، بەشی سەرەكی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر ئاڵۆز بوونی كێشەی فلستین و نەبوونی سەربەخۆیی و یەك دەنگی سیاسی لە فلستیندا.
لە كۆتاییدا نابێ‌ ئەو ڕاستیە نەخەینە بەر چاو كە تا ئەو كاتەی فلستینیەكان یەكگرتوو نەبن و هەروەها لە بڕیاردان لە چارەنووسی سیاسی خۆیان سەربەخۆ نەبن، بێگومان هەلومەرجیان لەوە باشتر نابێ‌ و هەمیشە وەك هۆیەك دەمێننەوە بۆ مەعامەلەی نێوان ووڵاتانی خاوەن هێزو و هەروەهاحكومەتە عەرەبیەكان كە لە ئێستادا گرینگ ترین ئامانجی ئەو حكومەتانە قازانج ویستی و بەرژەوەندی خوازیە.
دوا ووتە، مەعامەلەی سەدە مەعامەلەێكە كە بەزیانی خەڵكی فلستینەو ئەگەر هەوڵ نەدەن بە شێوەێكی ژیرانە هەڵس و كەوتی لە گەڵدا بكەن، دیسان دەكەونە قۆناغێكی سەخت تر لەوەی لە ئێستادا پێیدا تێ‌ دەپەڕن
ڕێکه‌وت: 2020-02-01 07:33:10
به‌شی ( سیاسی )





دیمانه

سیاسی