هۆكاری سەرەكی ئێعتیادی ژنان كێیە؟

و: شیلان محەممەدی 

لەنێو كۆی قەیرانە كۆمەڵایەتیە مەرگهێنەرەكانی وەڵاتی ئێران كە ئەمرۆ خەڵكی وڵاتەكەمانی خستۆتە ناو گێژاوی هەژاری و ماڵوێرانی، دیاردەی ئێعتیاد و بڵاوبوونەوەی بە شیوەیەكی سەرسوورهێنەرانەی ئەو دیاردەیەیە، بە تایبەتی لە نێو ژنان و خوێندكاران و قوتابیان گەیشتۆتە  ئاستێك كە دەبێ بلێین ئەو دیاردە شوومە ماڵوێرانكەرە بۆتە كێشەیێكی شووم و چارەسەرنەكراو، هەتا ئەو رژیمە لەسەر كار مابێ هیچ ئاسۆیێك بۆ گۆڕینی ئەو دۆخە بەدی ناكرێ‌. 

لە پێناسەی هەلومەرجی هەژێنەری ژنانی موعتاد لە وڵاتدا، میدیاكانی رژیم وێرای دان پیانان بە دەورو نەقشی دژە ژنانەی یاساكان لە ژێر دەسەڵاتی دژە مرۆڤانەی رژیمی ئاخوندی وەك هۆكاری سەرەكی ئەو دیاردە شومە دژە مرۆڤانەیە دەنووسن (هەواڵدەری حكومەتی میزان 20ی خاكەلێوەری 96): كاتێك لە كۆمەڵگایەكدا ئێعتیاد لە نێوان ژناندا پەرە دەستێنێ‌ مانای وایە كە رێژەی موحیببەت و خۆشەویستی و سۆز و پێوەندی سۆزدارانە لە كۆمەڵگادا دابەزیوە، یاخود بە مانایەكی دیكە پێداویستیە سۆزداریەكانی ژنان دابین نەكراوەو پشتیوانی پێویستیان لێ نەكراوە، ئەمەش وای كردووە كە ئاستی دڵەراوكێ و هەست نەكردن بە ئاسایشی ژنان لە كۆمەڵگادا زیادی كردووە و وای كردووە كە ژنان پەنا بەرنە بەر كۆمەڵێك دیاردەی مەترسیدار كە یەكێك لەو دیاردانە ئێعتیادە. 

 هەواڵدەری حكومەتی ئارمان (9ی گەلاوێژی 96) لە وتارێكدا بە ناونیشانی 10 میلیۆن كەس لە ئێراندا گرفتاری بابەتی ئێعتیادن، لە زمانی وەزیری تەندروستی دەوڵەتی ئاخوندی رۆحانیەوە دەنووسێ: هەلو مەرجی ئێعتیاد لە وڵاتدا هیچ باش نیە، زیاد بونی ئێعتیاد لە وڵاتدا هۆكاری خراپ بیركردنەوەو كەمتەرخەمی و رەفتاری ئێمە مەسئولەكانە كە لە باری جیاجیای فەرهەنگی، ئابوری، سیاسی و كۆمەڵایەتی بوونی هەیە. هۆكاری ئەوەی كە لە كۆنترۆڵ كردنی ئێعتیاد سەركەوتوو نەبووین، نەبوونی بەلێنی سیاسیە لە نێو بەرپرساندا، قسەی زۆرمان كردووە بەڵام كردەوەكانمان بە پێچەوانەی قسەكانمانە. 

وەزیری تەندروستی ئاخوند رۆحانی وێرای تەئكید لەسەر پەرەسەندنی رۆژانەی رێژەی ئەو دیاردە شوومە، وتی: ئامارگەلێكی جیاواز بوونی هەیە، بەڵام هەستی من ئەوەیە كە هەتا ئەگەر ئامارەكان لە خوار ئەو ئامارە رەسمیانەشەوە بن، دیسان پێویستە سەرنج بخەینە سەر ئەوەی كە هەر خانەوادەیەكی ئێرانی لە نێوان چوار بۆ پێنج كەسن و هەر موعتادێك هەموو خێزانەكەی تووش دەكات، بۆیە لە وەڵاتدا نزیك به 10 ملیۆن كەس گرفتاری ئیعتیادن.

له نمونەیەكی دیكەدا هەواڵدەری مەجلیسی رژیم ناوسراو بە خانەی میلەت 5ی گەلاوێژی 96 لە زمانی یەكێك لە ئەندامەكانی مەجلیسەوە دیان بە پەرەسەندنی 2 ئەوندەی بەكارهێنانی سیگار لە نێو كچاندا دەكاو ئاوا دەنووسێ: بەداخەوە رێژەی بەكارهێنانی (دخانیات) لە وەڵاتد بەتایبەت لە نێوان كەسانی كەم تەمەن و كچاندا زۆر بە توندی لە پەرەسەندندایە و دزێوی بەكارهێنانی سیگار و قلیان لە نێو ژنانی وەڵاتدا لەناوچووە. سەرچاوەكان ئاماژەیان بە زیاد بوونی دو بەرابەری بەكارهێنانی سیگار كردووە لە نێو كچاندا، كە ئەمەش ئاگاداركردنەوەیەكی مەترسیدارە كە پێویستە دەسەڵاتداران گرینگی پێ بدەن. 

ئەو ئەندامەی مەجلیسی رژیم وێرای دیانپێدانان بە نەبوونی سەرگەرمی سالم و بێكاری كە ئەوانەی وەك هۆكاری كاریگەر بۆ ئەوەی لاوان روو لە دوكەڵ بكەن، مافیای بەهێزی دەوڵەتی بە دەستەكانی پشتی پەردە ناوبردووە و دەڵێ: مەوادی كێشان وەك مەوادی موخەدیر دیاردەیەكی چەند لایەنەیە و پرسی كۆمەلایەتی، ئابووری و سیاسی زۆری لە پشتە. هەر چەند دەستەكانی پشتی پەردە كەسانی مەسڵەحەتخواز رێگرن لەبەردەم جێبەجێ كردنی قانوونەكان و رێگری لەبەردەم زیاد كردنی ماڵیات دەكەن چوونكە مەساڵحی ئەوان دەكەوێتە مەترسیەوە.

لە درێژەی ئەو زنجیرە دان پێدانانەی رژیمی دژە مرۆڤە، كە هەواڵدەری ایلنا 3ی رەزبەری 1396 لە وتارێكیدا بە ناونیشانی فشارە سۆزداری و رەوانیەكان هۆكاری سەرەكی زیادبوونی ئەم دیاردە شوم و دژە مرۆڤانەیە، له سیاسەتی رژیمی ئاخوندی دا بەستیەوە بە قانونە دژە دژنیەكەی، وە دەنوسێ‌: ئەنجامی لێكۆڵینەوەكانی لێكۆڵەرێك لەسەر ئێعتیادی ژنان لە ساڵەكانی 94 و 95 نیشانی دەدات كە: هۆی ئێعتیادی ژنان بە شێوەیەكی روون، جیاوازە لە هۆی ئێعتیادی پیاوان. ئەنجامەكانی ئەم لێكۆڵینەوە دەری دەخات كە بەهێزترین پێوەری ئێعتیادی ژنان، كاریگەری دەروونی، جەستەیی و دوابە دوای ئەوە بارودۆخی كۆمەڵایەتی، ئابوری و لە كۆتایشدا بەكارهێنانی وەك كەرەستە و  فشاری دەروونیە.

هەواڵدەری ئیلنا پێی وایە كە قەیرانی ئیعتیاد بابەتێكی كۆمەلایەتیە نەك بریارێكی شەخسی و لەچەند رستەیەكدا بەتەشەرەوە دەسەڵاتی بێزاركەری ئاخوندی وەك هۆی سەرەكی ئەو دیاردە كۆمەلایەتیە دەناسێنێ‌ و دەنووسێ: لە ماوەی چەند دەیەی رابردوو ئەو خوێندنەوەی لەسەر ئێعتیاد بۆ كۆمەڵگەمان كردووە كە خەتاباری ئەو بابەتە كەسەكانن نەك پێكهاتە، هەمیشە تاك خەتابارە نەك سیستەم، نە جادەی خراپ، نە ئوتوبووسە كۆنەكان، نە ئەو رانندانەی كە بۆ دابین كردنی بژێوی ژیان لە حەدی خۆیان زیاتر كار دەكەن، نە بودجەبەندی پەروەردە و بارهێنان. خەتابارەكان هەمیشە موعتادەكانن. موعتادیش كەسێكە كە بە هۆی لاوازی كەسایەتی و كێشەی خانەوادەیی موعتاد بووە نەك هۆی دیكە و زیاتر لەوە. هەر بۆیە رێگە چارەكانیشمان لە كۆتایی دا لە ئاستی تاك ناترازێ.

 ئەم سەرچاوەیە لە درێژەدا بەو پەری رووهەڵمالراوی وێرای ئیعتراف بە كەمتەرخەمی و گوێ‌ نەدان بە ئێعتیادی ژنان ئەویش كاتێك پێشبینی دەكرێ‌ كە لە چەند ساڵی داهاتوودا بەكارهێنانی مەواد لە نێو ژناندا زیاتر پەرە دەستێنێ‌، و لە شیكردنەوەی بارودۆخی ئێستای ئەو ژنە ستەم لێكراوانە لە وڵاتدا نوسی: تەمەنی نێوەنجی یەكەم بەكارهێنانی مەواد لە ژناندا 21 ساڵەو تەمەنی نێوەنجی موعتاد بوون 24سالە. بەو مانایەی كە مەودای یەكەم بەكارهێنان تا موعتاد بوونی ژنان لە ئێران دا لە نێوان 3 ساڵدایە. نزیكەی 90 لە سەدی ئەو ژنانەی كە یەكەم تەجروبەی تاقی كردنەوەی مەوادیان هەیە لە نێوان تەمەنی 15 تا 27 ساڵی دان و 90 لە سەدی ئەو ژنانەی كە موعتاد دەبن لە نێوان تەمەنی 17 تا 31 ساڵیدان. 

لایەنە گەورەو بێ پێشونەكانی ئەم دیاردە شومە و نامرۆڤانەیە كە بە هیچ پێوەرێك لە مێژووی وڵاتی ئیمەدا پێوانە ناكرێ و جێگەی قەبوڵ كردن نەبووە و نیە، بێگومان هۆكارەكەی دەگەرێتەوە بۆ سیاسەتی گەندەڵكارانەی رژیمی ئاخوندی كە پەرەدان بە نائومێدی و سەركوتكردن، بە شێوەیەكی گشتی و پەرەسەندنی ئەم دیاردەیە لە نێو كچان و ژنان بە شێوەیەكی تایبەت، بە ئاشكراو راستەوخۆ هەوڵ ئەدات ئەم دیاردەیە پەرە بستێنێ‌. 

جگە لە بیرورای دژە مرۆڤانەو سەدە نێوەراستی ئاخوندەكان لە بەرانبەر پێگەی(ژن) لە بۆنە ئینسانی و كۆمەڵایەتیەكان، تا ئەو جێگەی كە رژیمی ئاخوندەكان ستەمێكی چەند بەرانبەر بۆ ژنانی وڵات بە رەوا دەزانێ‌، بە ناچاری لە ژیانێكی پر لە وەحشەت و ترس بەسەر بردووە و دەبات. لەم بارەوە كە لەگەڵ بەكارهێنانی جۆرەها سەركوتی هەوسار پچراو دژی ژنان و كچان، هەوڵ ئەدات كە شێوەی جیاواز و بە دانانی كۆمەلێك رێگری جۆراو جۆر لەسەر كاركردن و دامەزراندن و تەحسیل و پێشرەفتی ئەوان تایبەت بە ئایندە بێ باوەڕ دەكات، بەڵكو هیوایان لێ بستێنێتەوە و لە بەرانبەردا بە لێدانی شەپۆلێك لە سەركوتی دەرونی و كۆمەڵایەتی، هەرچی زیاتر هەل و مەرج بۆ زیانی كۆمەڵایەتی بە شێوەیەكی گشتی و موعتاد بوون بە مەوادی موخەدیر بە تایبەت لە نێوان ژناندا پەرە بستێنێ، بۆ ئەوەی لەو رێگەوە لەگەڵ بە رەسمی ناساندنی ئەفكارە پیس و دژە مرۆڤانەكانی خۆیان لە سەركوت و ترس و بێ هیوابوونی ئەوان، رێگە بۆ دەربازبوونی خۆی لە هەر جۆرە هەرەشەیەك بدۆزێتەوە. 

لەوەش دا گومان نییە كە حەڵقەی ئەو زنجیرە بە یەكەوە لكاون و لە پێوەندییەكی راستەوخون لەگەڵ خەسارەتە كۆمەلایەتیەكانی وەك: هەژاری، بێكاری، پەراوێزنشینی و هتد... كە هەمووشی بەرهەمی سیاسەتە تێكدەرەكانی رژیمی جینایەتكاری ئاخوندییە كە لە ماوەی 4 دەیەی رابردوو لە راست خەڵكدا پەیرەویان كردووە. 

 

لەم رووەوە دەبێ ئەو ئاكامە وەرگرین كە سیاسەتی موعتاد كردنی لاوان و ژنانی بێ بەش و چەوساوە لەهەمانكاتدا كە رێگەیێكە بۆ بیزنێس و داهاتی ئابووری بەرپرسانی مافیایی رژیم و سپای پاسداران، یەكێكە لە كاریگەرترین تاكتیكەكانی رژیمی دژە مرۆڤی ئاخوندیی بۆ مانەوە و هێشتنەوەی هێز لە دەستی خۆیاندا.
ڕێکه‌و 2017-11-09 13:54:04
به‌شی ( سیاسی )







سیاسی