له‌سه‌رهێل 88
شه‌ممه‌ 27 خه‌رمانان 2721
سازمانی خه‌باتی کوردستانی ئێران
ژیانی سیاسی و بیرو هزرە نەتەوەیی و سیاسیەكانی مامۆستا سەیید جەلال حسینی

كامیل نورانی فەرد
(ئەو باسە لە سیمیناری مامۆستا سەیید جەلال رەمزی خەباتی نەتەوەیی و نیشتمانی لە كوردستان پێش كەش كراوە)
ژیانی سیاسی و هەڵوێست و بیرو هزرە سیاسیەكانی جەنابی مامۆستا سەیید جەلال حسینی، یەك لە لایەنە هەرە گرینگەكانی میژووی تێكۆشان و خەباتی بەرێزیانە. ڕەنگ بێ ژیانی سیاسی و بیرو هزرە سیاسەكانی جەنابی مامۆستا، ئەو جۆرەی كە پێویستە ئاوڕی لێنەدرابێتەوە و لایەنە جۆراوجۆرەكانی نەخرابێتە بەرچاوی گشتی.
بە حەقیقەت بەرجەستەترین لایەنی كەسایەتی كاریزماتیكی جەنابی مامۆستا سەید جەلال حسینی، ژیانە سیاسی و ڕەفتار و بیروهزە سیاسیەكانی مامۆستای نەمرە و ئەوەی كەسایەتی بەرێزیان لە باقی سەركردەكانی تر جیا دەكاتەوە ئاویتە بوونی كۆمەلێك تایبەتمەندی جیاوازە كە بە یارمەتی ئەو تایبەتمەندیانە زیاتر لە 5 دەیە خزمەتی نەتەوە و نیشتمانی پێكردووە. ئەوەی مەبەستمە دروستكردنی وێنەیەك یا تەسویرێكی واقعی لە كەسایەتی مامۆستا وەك ڕێبەر و لیدەرێكی سیاسی سەركەوتوویە. ڕێبەرێك كە دەتواندرێ‌ لە فەراغی نەبوونی بە جەستەشی بكرێتە چۆلەچراێك بۆ خەبات و تێكۆشانی نەتەوەكەمان و لەرێگەی ئەو مەكتەب و قوتابخانەیەی لەدوای خۆی بۆ نەوەكانی داهاتووی كوردستان بە جێی هێشتووە خەبات بۆ نەهێشتنی زوڵم و زۆر ببریتە پێش..
مامۆستا تەنیا سەركردەیەك نەبووە بەڵكو رێبەرێكی كارامە لە ئاستی نەتەوەیی لە كوردستانی ئێران بووە و هەموو ئەو تایبەتمەندییە دیارانەی كە ڕێبەرێك لە سەركردەێك جیادەكاتەوە بە پراكیتك لە كەسایەتی و ژیانی سیاسی مامۆستا بوونی هەبووە، بە واتاییكی تر مامۆستا شێخ جەلال رێبەرێكی نەتەوەیی لە ئاستی كوردستانی ئێران بوو كە تا دوا ساتەكانی ژیانی خزمەتی نەتەوە و نیشتمانی كرد.
بۆ چی دەڵێم ڕێبەر و ئامانجم لە جیاكردنەوەی لەگەڵ سەركردە چییە. ڕێبەر بەو مانایەی خوڵقێنەر و ئافرێنەر و بەرنامە دارێژەر بووە و داینەمۆی گۆرانكاریەكی قوڵ و بنەرەتی بووە و خەبات و شۆڕِشێكی نوێی رێكخست و ڕێبەری كرد لەو كات و ساتەی سەختترین كات و سات بۆ كوردی بێ مافی كوردستانی ئێران بوو و بە پێشەنگایەتی و مایە لەخودانان توانی تێكۆشان و خەبات ی كۆمەڵانی خەڵك هیدایەت بكات و بۆ مەقتەعێك بە ئامانجی بگەینێ‌ و لە سەرلێشێواوی و دروست بوونی هەرج و مەرج، كۆمەلگا و كۆمەڵانی خەڵك بپارێزێ‌ و نەخشە ڕێگا بۆ بردنە پێشەوەی خەبات و تێكۆشان داڕێژێ‌.
بۆ زیاتر ڕۆچوونە ناو ئەو باسە و پیشاندانی كەسایەتی ڕێبەری مامۆستا، پێم باشە ئاوڕێك لە مێژووی كۆن و لەسەردەمی كۆمەلەی ژێكاف بدەینەوە كە تێیدا جەنابی مامۆستا بە كردەوە واتە بە عەمەلی واریدی دونیای سیاسەت دەبێ و فكری نەتەوەیی و پاشخانی هزری سیاسی بۆ دروست دەبێ. مامۆستا لە كۆمەڵەی ژیانەوەی كورد بە خواردنی سوێندی ئەندامەتی یەكەمین هەڵسووڕان و چالاكیە سیاسیەكانی دەست پێدەكات و لەدوای نەمانی كۆمەڵە و دامەزراندنی كۆماری كوردستان، جەنابی مامۆستا لەرێگەی نووسینی شێعر و پەخشان لەسەر كار و هەڵسووڕانی سیاسی بەردەوام بوو. لەدوایش دا كەزانستی ئایینی بەتەواوی شارەزا دەبێ و ئیجازەی مەلایەتی وەردەگرێ،‌ لەسەر گەشەدان بە هەستە نەتەوایەتیەكانی بەردەوام دەبێ و حوجرە و شوێنی وانە وتنەوەكانی تەنیا وانەی ئایینی تێدا ناوترێ‌، بەلكو كەسانێكی تەیار بە زانستی ئایینی و هاوكات نەتەوەیی بەرهەم دەهێندرێ‌ و بوونی چەندین سەركردەی دیاری ناو جوڵانەوە دەرخەری ئەو راستیەن. مامۆستا دەوری باڵای هەبووە لە پێگەیاندنی كەسانی شۆڕِشگێڕ و كوردپەروەر كە دواتر لە نێو حیزبەكان و چالاكی سیاسی دا خۆیان بینیوەتەوە و لە ساڵی 46 و 47 بە یارمەتی دانی شۆرشگێرانی ئەو جوڵانەوەیە ئەوەندەی تر ناو و پێگەی شۆڕشگێری لەناو كۆمەڵانی خەڵك بۆ خوی دروست دەكات.
هەر ئەوەش بوو لەبەرەبەری شۆڕشی گەلانی ئێران یەكسەر كەسایەتی مامۆستا شیخ جەلال بەرجەستە دەبێ و دەوری پێشەنگایەتی و رێبەری جوڵانەوە دژی رژیمی پاشایەتی پێ ئەدرێ‌ و لە لێبڕاویی و سداقەت و بوێری و كاریزمابوونی خوی زۆر بە جوانی ئەتوانێ ئەو قۆناغە بە ئەنجام بگەێنێ‌ و خەڵك ڕێبەرایەتی بكات و لەدژی رژیمی پەهلەوی هانیان بدات و نارەزایەتیەكان گەشە پێ بدات.
لەم سەردەمەدا بوێری و ئازایەتی جەنابی مامۆستا لە وتارە حەماسیەكانی ناوبانگی هەبووە و هێرشی توندی كردۆتە سەر شا لە كاتێك كە شا هێشتا لە سەر كار بووە. دوای ئەو قۆناغەش بۆ ماوەی دوو ساڵ لە دەفتەری مامۆستا شیخ عیزەدین هەڵسووڕانی بوو هەتا ئەو قۆناغەی بە هۆی بۆشاییە سیاسی و فكرییەكانی ناو جوڵانەوەی ڕزگاریخوازیی بیر لە دامەزراندنی سازمانی خەبات دەكاتەوە و خەبات و تێكۆشانی خۆی لە چوارچێوەی ئەو تەشكیلاتە نەتەوەیی و نیشتمانیە درێژە پێ دەدا.
هەر چەند هەڵوێستە سیاسی و كردەوە و پراكتیكە سیاسیەكانی جەنابی مامۆستا لە ماوەی خەبات و تێكۆشانی گەلێك زۆر و دیارن بەڵام چەند نمونەیەك لە دیارترینی هەڵوێستە سیاسیەكانی باس دەكەم كە تێیدا ئاستی سیاسی بوونی مامۆستا دەردەخات .
یەكێك لەو سیاسەتە كاریگەرانەی جەنابی مامۆستا كە دواتر دەرئەنجامە باشەكانی دەركەوت لەم قۆناغەدا بەرێوە چوو. لەدوای ئەوەی كە رژیمی پاشایەتی كۆتایی پێ ئەهێندرێ‌ و شارەكان ئەكەوێتە دەست خەڵك، جەنابی مامۆستا یەكسەر بیر لەدامەزراندنی یەكە ئیدارە لۆكاڵیەكان ئەكاتەوە و كاروباری حكوومەتداری و پاراستن و نیزامی سەربازیی دەكەوێتە ناو بەرنامەی جەنابی مامۆستا.
هەر بۆیە جەنابی مامۆستا بەبێ ئەوەی دەسكاری پادگانی بانە بكات داوا لە دەوڵەتی بازرگان لەڕێگەی پارێزگاری سنە دەكات بۆ پاراستنی شار و ناوچەكە، چەك و چۆڵیان پێ بدرێ‌، یەكەمجار ڕازی نەبوون هاوكاریی مامۆستا شیخ جەلال بكەن بەڵام لەدوای ئەوەی كە جەنابی مامۆستا فەرمویەتی ئەگەر یارمەتیمان نەدەن دەست دەگرین بەسەر چەكی پادگانی بانە و بە چەك و چۆلی پادگان، پادگانی شاری سەقزیش ئەگرین یەكسەر دەوڵەت ڕازی ئەبێ و بڕی 400 برنەو تەقەمەنی پێویست ئەدرێ بە مامۆستا و یەكسەر ئەو چەك و چۆڵە لەناو خەلكی باوەڕپێكراو لەسەرانسەری ناوچەی بانە دابەش ئەكرێ‌ كە هەموو لیستەكان ماون و بەو شێوەیە هێزێكی چەكداری پۆشتە بۆ هەر جۆرە ڕوبەڕووبوونەوەیەك دروست دەكرێ‌.
هەر ئەو هێزە ئامادەیە دواجار ڕووبەڕووی هێزی سپای قودسی ژێر فەرمانی بەنی سەدر دەبێتەوە كە بە قەولی خۆیان بەرەو شاری بانە وەڕێكەوتبوون تا غائیلەی كوردستان كۆتایی پێ بێنن و شار لە دەستی جەماوەر و پێشمەرگە بێننە دەر.
لە ئاكامی خۆڕاگری ئەو هێزە قارەمانەی جەنابی مامۆستا ڕێكی خستبوو، زیانێكی یەكجار گەورە لە ڕژیم ئەدرێ‌ و خومەینی ناچار ئەكات لە پەیامێكی دەنگی دا بڵێ (خەڵكی كوردستان من دەنگی ئێوەم بیست) و داوای وتووێژ و دانوستان بكاتەوە. ئەو دەسكەوتە لە ئاكامی سیاسەتی ژیرانەی جەنابی مامۆستا وەدی هات و بە خۆشیەوە هەموو ساڵێك ئەو زنجیرە ڕووداوە لە ژێر ناوی ڕۆژی پێشمەرگە یادی دەكرێتەوە.
هاوكات لەگەڵ ئەو دەسكەوتە پڕ بایەخە شۆراێكی بەڕێوەبەری لە لایەن شەخسی جەنابی مامۆستا بە هەموو بیروباوەڕەكانەوە پێك ئەهێندرێ‌ و بەڕێوەبەرایەتی شار وناوچەكە ئەگرنە ئەستۆ و وەك ئەوەی باسی ئەكرێ‌ لە ماوەی كاری شۆرای بەرێوەبەری حوكمی كردووە هیچ جۆرە تاوانێ ڕووی نەداوە و ئەمنیەت و عەداڵەت و ئاسایشی كۆمەڵانی خەڵك لەو پەری خۆیدابووە. بێگومان تەنیا كەسایەتیەكی وەك جەنابی مامۆستا شیخ جەلال حسینی توانای كۆكردنەوەی ئەو دەنگە جیاوازانە و رێبەرایەتی كردنی هەبووە. جەنابی مامۆستا ئەگەرچی مامۆستاێكی ئایینی بوو بەڵام زیاتر لەوە كەسایەتیەكی نەتەوەیی و نیشتمانی بە ڕۆحێكی بەرزی پلۆڕالیزم و یەكتر قەبووڵكردن بوو و بێگومان ئەگەر واش نەبووایە لەناوچەیێكی بەرفراوانی كوردستان هەموو چین و توێژ و پێكهاتەكان كە بیروباوەڕی جیاوازیان هەبوو ، نەیاندەتوانی قبوڵی ڕێبەرایەتی مامۆستایەكی ئایینی بە تەنیا بكەن و دوای ڕێنوێنی و ڕاسپاردەكانی بكەون.
دوای ئەو قۆناغەش بۆ ماوەی دوو ساڵ لە دەفتەری مامۆستا شیخ عیزەدین هەڵسووڕانی بووە و لەم سەردەمەش كاتێك داریوشی فرۆهەر سەرۆكی شاندی دانووستكاری ڕژیم لەگەڵ گەلی كورد دەیهەوێ‌ سەردانی جەنابی مامۆستا شێخ جەلالی حسنی بكات بە ئامانجی درۆ خستنە ناو ڕیزەكانی گەلی كورد. مامۆستا بە ووشیارییەكی زۆرەوە پیلانی فرۆهەر درك پێ دەكات و لە جوابی فرۆهەر دەلێ ویست و داوای ئێمە هەمان ویست و داوای هەیئەتی نوێنەرایەتی گەلی كورد بە سەرۆكایەتی مامۆستا شێخ عیزەدینی حوسینیە و بەمجۆرە ئەو پیلانە شوومەی فرۆهەر كە دەیهەویست لەرێگەی ئەو سەردانە چەند دەستەیی و دژایەتی لەنیو هێزە كوردییەكان دروست بكات، پووچەڵ كرایەوە. لەپاشان دا لەهەڵوێستێكی سیاسی تر مامۆستای نەمر لە ئاكامی هەست كردن بە بۆشاییە سیاسی و فكرییەكانی ناو جوڵانەوەی رزگاریخوازیی، بیر لە دامەزراندنی سازمانی خەبات دەكاتەوە و بۆ ئەو ئامانجەش سەردانی زۆرێك لە ڕێبەرانی ئەو سەردەمە وەك مامۆستا شێخ عیزەدین، كاك ئەحمەدی موفتی زادە دەكات و خەبات و تێكۆشانی خۆی لە چوارچێوەی ئەو تەشكیلاتە نەتەوەیی و نیشتمانیە درێژە پێ دەدا. گرینگی ئەو هەڵوێستە وێرای زەرورەتی مێژوویی پڕ كردنەوەی بۆشایی فكری و سیاسی لە كوردستانی ئێران ، پووچەڵكردنەوەی پیلانگێری دەسەڵاتدارانی تازە بە دەسەڵات گەیشتوو لە ئاستی كوردستان بە دوو ڕێگە بوو.
ڕژیمی ئاخوندی دەیهەویست هەم لە ڕێگەی سۆزی ئایینی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان بەرەو لای خۆی ڕاكێشێ و هاوكات لە ڕێگەی بە كافر ناساندنی جەریانە سیاسیەكان رێگە بۆ جینایەت و فەتوای جیهادە شوومەكەی خۆش بكات. دامەزراندنی تەشكیلاتی سازمانی خەبات بڕینەوەی دەستی ڕژیمی ئاخوندی لە هەر دوو چوارچێوە لە ئاستی كوردستان بوو و موعادیلات و موحاسباتی ئاخوندانی بەو هەڵوێستە لە كوردستان بە تەواوی شێواند و دەستی پیلانگێڕانەی دژمنی لە كوردستان بڕیەوە.
پێم باشە لێرەدا ئاوڕێكیش بدەمەوە سەر هزرە سیاسیەكانی جەنابی مامۆستا و لایەنە فكرییەكانی لە هەناوی وتە و كردارەكانی مامۆستا بخەمە ڕوو.
مامۆستا ڕێبەرێكی دیموكراتیك بوو و خاوەنی بیری قبوڵكردنی یەكتر و فرەیی و جیاوازیی فكری بوو و هەرگیز پێی وانەبوو كوردستان تەنیا ئەبێ بە یەك فكر و بۆچوون و ئایدۆلۆژی بەڕێوە ببرێ‌. هەروەك لە وتەكانی دا لە كۆنگرەی چواری سازمانی خەبات زۆر بە جوانی و وازحی ئاماژە بەوە ئەدا كە كوردستان موڵكی هەموومانە و هەموومان تێی دا هاوبەشین و بە دروستی نیزامی ئیدئالی داهاتووی كوردستان لە چوارچێوەی نیزامێكی پارلمانی وێنا ئەكات كە سەرجەم فكر و بۆچوونەكانی تێدا كۆبكرێتەوە و بە پێی پێگەی جەماوەریان دەنگیان هەبێ.
مامۆستا نەك تەنیا ڕێبەرێكی نەتەوەیی دیموكراتیك بووە، بەڵكو ڕێبەرێكی نیشتمانیش بوو و هەر لەو كۆنگرە دا باس لەوە ئەكات كە پێویستە سەرجەم دانیشتووانی كوردستان بە هەموو ئایین و نەتەوەكانەوە بەشداریان پێ بكرێ‌ و لە چارەنووس و خەباتی ئەو نیشتمانە هاوبەشیان پێ بكرێ‌ و كوردستانی بە ئی سەرجەم دانیشتووانی قەلەمڕەوی كوردستان ئەزانی.
مامۆستا هاوكات كەسێكی واقعبین بووە و سیاسەتی لەسەر ئەرزی واقعی دەكرد و دەیفەرموو دەبێ بە قەدەر دەسەڵات و بۆكرانی خۆمان سیاسەتمان دارێژین و داواكارییەكانمان ڕێك بخەین و دروشمی زریقە و بریقەدار و عامەپەسەند و ناواقعی لەكاری سیاسی دا پێ دروست نەبوو. دەتوانم بڵێم ستراتیژی و سیاسەتی كەلان و هەڵوێستەكانی سازمانی خەبات هەر لەسەر ئەو ئەساس و خوێندنەوەیە بونیاد نراوە.
مامۆستا خوێندنەوەیەكی نوێی بۆ كاری سیاسی دروست كرد و ئەیفەرموو ئەگەر سیاسەت كردن مانای درۆ بێ بۆ یەك چركەش ئامادە نابم بیكەم. بۆیە لەیەكەم چركە ساتەكانی دەسپێكی كاری سیاسی سیاسەتی سادقانەی كردە دەسمایەی هەڵوێست و خەبات و تێكۆشانی و لەو پێناوەشدا قوربانی زۆر گەورەی دا. لە چوارچێوەی پێناسەی ڕێبەر بووندا تیئۆر و پراكیتك قسە و عەمەلی جەنابی مامۆستا یەك شت بوو و بە قوربانیەكی لەڕادەبەدەر ڕاستی هاوسان بوونی قسە و عەمەلی لەماوەی خەبات و تیكۆشان دا سەلماند. لەكاتێك كە لەكوردستان خاوەنی پێگە و سەروەت و سامانێكی فراوان بوو، بەڵام لە پێناو بیروباوەر و ئەوینی نیشتمان ڕێگەی خەبات و تێكۆشانی گرتە پێش و پشتی لەهەموو ئیمتیازەكانی ژیانی كرد و تەنانەت لە چوارچێوەی ڕۆڵە بەخشینیش ژیانی مامۆستا پڕ لە وانەی بەرزی ئەخلاقی و سەربەرزی و سەرفرازی بوو و لەو پیناوەدا كوڕە گەورەكەی شەهید بوو و هەروەها كوڕێكی تری كە ڕێزدار كاك بابەشێخە سكرتیری ئیستای سازمانی خەبات، لە ڕیزی شەهیدانی زیندووی كوردستانە.
لە كۆتاییدا پێویستە بلێم، تایبەتمەندییە كەسێتیەكانی تاكەكان زۆر پربایەخترن و لە پێشترن لە بەرنامە و مەنهەج و مەكتەبەكان. هەموو مەكتەب و بیرە جۆراوجۆرەكان هەر لە ئیسلام و كۆمۆنیسم و دیموكراسی و لیبرالیسم و باقی بۆچوونەكانی تر مرۆڤی ئێستایان دروست كردووە و مێژووی شارستانیەت و تەمەدونی مرۆڤایەتیان پێك هێناوە و جێگەی ڕێزن. بەڵام لەزۆر قۆناغ هەمان مەكتەب لێكەوتە و دەرئەنجامی جیاوازیی بە دووی خۆیدا هێناوە بۆ نمونە ئیسلام لە هێندێك شوێن بە نیسبەت وەڵامی ئەرێنی داوەتەوە و لەهێندێك شوێن داعش و ڕژیمی ئاخوندی بەدووی خۆیدا هێناوە یان بە هەمان شێوە لە مەكتەبی كۆمۆنیزم و سوسیالیسمیش هەم شاهێدی جینایەتەكانی ستالین بووینە و هەمیش كاریگەری ئەرێنی لە هێندێك كات و شوێنی تاریخ. ئەوەی من مەبەستمە ئەو ڕاستیەیە كە زیاتر لە بەرنامە، ئەوە كەسەكان یان بەرێوەبەران و ڕێبەرانی ئەو مەكتابانە گرینگن و لەوانەیە بەرنامەێك زۆر بێ كەم و كوڕی بوونی هەبێ بەڵام لە لایەن كەسانی نەشیاو بەڕێوە بچێ، بێگومان دەرئەنجامی باش وەدەست ناهێنێ‌.
جەنابی مامۆستا كەسایەتیەك بوو كە خاوەنی ڕەوشت و ئەخلاقیاتێكی بەرزی كەسێتی بوو و ئامادە نەبوو لە پێناو هیچ بەرژوەندییەك لە ڕێڕەوی ڕاستی خۆی لابدا و ئەو بایەخ و مۆڕاڵانەی باوەڕی پێی هەبوو و بە عەمەلیش سەلماندی كە لەناخی دایە هەتا دوا ساتەكانی ژیانی پاراستی.
بەو هیوای مرۆڤایەتی پڕ بێ لە مرۆڤی مەزنی وەك جەنابی مامۆستا شێخ جەلال بۆ ئەوەی كۆمەڵگاكان ڕووی ئاسایش و بەختەوەری بە خۆیەوە ببینێ.
ڕێکه‌وت: 2021-07-22 11:40:56
به‌شی ( سیاسی )





دیمانه

سیاسی