له‌سه‌رهێل 116
یه‌کشه‌ممه‌ 4 ره‌زبه‌ر 2721
سازمانی خه‌باتی کوردستانی ئێران
بــــەشــداری كـــردنی رووســـــیە لــــە شـەڕی نــاوخۆی ولاتــی سووریە

 

باوردۆخی سوریا رۆژ لە دوای رۆژ ئاڵوگۆری بەسەدا دێ‌ و بە بەردەوامیش هاوكێشە سیاسیەكان لەو وەلاتە گۆرانكارییان بەسەر دا دێ و لە ئێستا بە بوونی زیاتر لە 200 هەزار قوربانی لەو وەلاتە بەڵام هێشتاش نیزامی بەشار ئەسەد لەسەر حوكمە نیوە ناچلەكەی ماوە و وەڵاتی روسیاش دواجار خۆی هاویشتە ناو هاوكێشەی سوریا و ئێستا لە ژێر ناوی داعش بە رەسمی لەو وەلاتە بوونی هەیە و زۆرێك لە چاودێران دەڵین بوونی روسیا زیاتر لەوەی كە بۆ دژایەتی داعش بێ، لە پێناو مانەوە و سەرپێ خستنەوەی بەشار ئەسەدە. پێویستە بۆ رووچنە ناو باسەكەمان و شیكردنەوەی زیاتر و زانینی هۆكارەكانی هاتنی رووسیا بۆ سوریا هێندێك لە رووداوەكانی مێژوو كە تێیدا روسیا هاوشێ,ەی ئێستا بەشداری لە شەرەكانی ناوچەكە كردووە بدەینەوە .

یەكەمین شەری رووسیە كە بە شیوەی ناڕاستەوخۆ بەشداری تێدا كرد، شەڕی كۆریای باكوور لە گەڵ كۆریای باشوور بوو كە هێشتا پاشماوەی ئەو شەڕە بە جێ ماوە و وڵاتی كۆریای باكوور یەكێك لە وڵاتە فەقیرە كانی جیهانە و هێشتاش لە ژێردەسەڵاتی رووسیە دایە. دووهەمین شەڕ كە ئەویش بەشێوەی ناڕستەوخۆ بوو،شەڕی ویێتنام بوو كە بوو بە هۆی كۆژرانی هەزاران كەسی مەدەنی. سێ هەمین شەڕ كە بەشێوەی ڕاستەوخۆ بەشداری كرد و دوایین شەڕی لە كۆتایی دەورانی دەسەڵاتداریەتی شۆڕەوی پێشوو دا بوو شەڕی یەكجار خەرج هەڵگری ئەفغانستان بوو. تەنیا ئامانجی ئەم شەڕانە، پەرەپێدان و بڵاوكردنی ئەفكاری كۆمۆنیستی و دژایەتی بلۆكی رۆژئاوا و بەربەرەكانیەكانی لە گەڵ  ئەمریكا بوو. دوای شەڕی ئەفغانستان، شۆرەوی لە ساڵی ١٩٩١ تووشی  رووخان لە ناوخۆ دابوو و دێوی كۆمۆنیستی جیهان تێك شێكێندرا. دوای ئەم رووخانە، رووسیە لە ناو وڵاتانی فدراسیۆنی رووسیە ڕۆڵێكی زۆر خراپی گیرا، بە شێوەیك كە بە بەردەوامی بە دوای تۆڵە سەندن لەو وڵاتانە بوو كە  پێشووتر لە ژێر دەسەڵاتی خۆیدا بوون و ئێستا وەڵامی نادەنەوە. یەكەمین شەڕ دوای ئەم ڕووخانە، شەڕ فرۆشتنی سربستان بە موسڵمانەكانی بۆسنی وئاڵبانی بوو، بە  پشتگیری كردنی رووسیە لە مەسیحیەكانی سربستان كە كۆمەڵكۆژیێكی زۆریان بە بەرامبەر موسلمانەكان كرد و جیهان بە جینوساید ناسی.

دووهەمین شەڕ، شەڕی گۆرجێستان بوو، تاوانی  گۆرجێستان ئەوەبووكە بوو بە یەكێك لە ئەندامانی ناتۆ. رووسیەیش ئەم كارەی بێ وڵام نەهێشتەوە ولە دوو  حەوتووی سەرەتای شەڕەكەدا نزیك بە  ٣ هەزاركەسی مەدەنی گیانیان دا.

سێ هەمین شەڕ، شەڕ لەگەڵ ئۆكراین بوو كە تا ئێستاش درێژەی هەیە و تاوانی ئۆكراینیش نزیك بوونەوە لە وڵاتە رۆژئاواییەكان بوو. ئامانجی ئەم سێ شەڕەی كۆتایی نیشاندانی هێزی خۆی وەكوو تاكە هێزی ڕۆژهەڵات لەبەرانبەر رۆژئاوا بوو. هەموو ئەو نمونە مێژووییانە بەو راستیەمان دەگەێنێ‌ كە رووسیە ئەو وڵاتە نییە كە ئیدعای پاراستنی خەڵكی هەژار بكات. مێژووی رووسیە،مێژوویێكی زۆر ڕەشە و تائێستایش لەشەڕی سووریە بەشێوەی ناڕاستەوخۆ دەستی هەبووە  و یەكێك لەو وڵاتانەیە كە وێرای رژیمی ئاخوندی بەرپرسیارە لە كووژران وئاوارە بوونی خەڵكی سووریە. هەر بۆیە ئیدعای شەری داعش و پاراستنی خەڵكی سووریا لە مەترسیەكانی ئیدعاێكی گاڵتەجارانەیە. 

شەڕی سووریە لەماوەی٤ساڵی ڕابردوودا قوربانیەكی زۆری ستاندووە و هەر چەند نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەمریكا وهاوپەیمانانی، هەوڵێكی زۆریان دا، بۆ جۆرێك پێش بە سەرەرۆییەكانی بەشار ئەسەد بگرن بەلام هەموو جارێ لەگەڵ هەرەشە و بە كارهێنانی مافی وێتۆی رووسیا و چین رووبەرروو دەبوون و بە سەرهەڵدانی گرووپی ترۆریستی داعش ئەوەندەی تر كێشەكان ئاڵۆزتر بوونە و فشارەكانیش بە بیانووی داعش و بژاردە مەترسیدارەكانی تر لە چاو رابردوو كەمتر بۆتەوە.

ئەمریكا لە كاتێكدا دەیهەویست ‌هێز بنێرێ بۆ سووریە دژ بە بشار ئەسد، كەوتە بەر هەڕشەی ڕووسیە. دوای ئەم هەڕەشە ئاڵۆزی لە ئۆكراین روی دا ، یانی بە جۆرێك ئەمریكا تۆڵەی لە رووسیە سەندەوە. بەڵام  رووسیەش بێ دەنگ نەبوو. شەڕی دژ بە ئۆكراین ڕاگەیاند و (كریمە) بەشێك لە خاكی ئۆكراینی داگیر كرد و تا ئێستاش ئەو شەڕە كۆتایی پێنەهاتووە و بەردەوامە.  بێ گوومان رووسیە وئەمریكا لە سەر ئۆكراین رێك كەوتوون، بە شێوەیێك كە ئیتر رووسیە بە تەمای ئۆكراین نەماوە و دایە دەست ئەمریكا، بەڵام لە بری دا سووریەش درا بە رووسیە ، هەر چەند لە ڕاستیدا ئەمریكا لە شەڕی سووریە شكستی هێنا و لە لایێكی تریشەوە پشكداربوون لە ناو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئاوات وخولیای دێرینەی رووسیە بوو. لەوانەیە پێشڕەوی رووسیە تەنیا بە سوریە تەواو نەبێ، بەڵكوو دوایین وڵات، وڵاتی عراق بێت، كە پارووێكی زۆر چەورترە. بە حاكم بوونی لە ناوعێراقدا ئامانجەكانی رووسیە بە تەواوی بە دیدێت، چونكە ئێران لەژێردەستیدایە، سووریەیشی پێ زیاد دەبێ و دەمێنێتەوە عێراق و بە تەواوی دەست بە سەر ٣ وڵاتی  گرینگی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بگرێت. بەڵام مەسئلەی عێراق تۆزێك جیاوازترە، چوونكە عێراق هێڵی سووری ئەمریكایە. ناردنی هێز بۆ سووریە، ئەویش لەگەڵ ئەو هەموو چەك وتەقەمەنی قورسە،جێگای سەرسووڕمان بوو، بۆدووژمنانی بەشار ئەسەد و  دەردەكەوێ‌ كە وڵاتانی خۆرئاوا لەگەڵ رووسیە دا رێكەوتن ولە هەمان كاتدا زۆرینەی دەنگی هێنا لە ناوكۆشكی نەتەوەیەكگرتووەكان، ئەویش بە١٦٠دەنگی رەزامەندی. شتێكی روونە كە لە داهاتوودا سووریە دەبێتە پایگاَك بۆ رووسیە و ئەمەش بۆ دەسەڵاتی ئەمریكا لە مەنتیقەكەدا كێشەیێكی زۆر گەورەیە.

بەڵام لوتكەی كێشەكە كە زۆریش گرینگە، وڵاتی ئێرانە كە بە تەواوی شەڕی سووریە ومانەوەی بەشار ئەسەد لە سەر شانی ئێراندایە. ئێران لەگەڵ ئەمریكا لە سەر  كێشەی ئەتۆمی ڕێككەوتن و وەرزێكی نوێیان بە رۆاڵەت  لە پەیوەندییەكانیان لە پاش  36 ساڵ دژایەتی دەست پێكردوە. جێگای سەر سووڕمانە دوای ئەم رێكەوتنە  ڕووسیە هێزی هەناردە كرد بۆ سووریە. ئەم ڕووداوانە چ پەیوەندیێكیان پێكەوە هەیە؟

لەسەرەتای  قسەكاندا ئاماژەمان بە مێژووی شەڕەكانی ڕووسیە لە دەرەوەی وڵاتی خۆی كرد و ئەگەر سەرنجی پێ بدەین دوای شەری ئەفغانستان، رووسیە  هێزی ئابووری ئەوەندە بە توانا نیە كە لە دەرەوەی سنوورەكانی شەڕ بكات و لە لاێكی تریشەوە دوای رێكەوتنە ئەتۆمیەكەی نێوان ئەمریكا و ئێران بەشێكی بەرچاو لە پووڵە دەستبەسەر داگیراوەكانی ئێران لە لایەن  ئەمریكاوە درایەوە بەئێران. ئێرانیش ئەم پارەیە دەدا بە ڕووسیە تاكوو رووسیە بتوانێ لەم شەڕە دا بەشداری بكات. واتە تەواوی خەرجی شەڕی سووریە لە سەر شانی ئێراندایە. بەر لە ئازادكردنی ئەو بڕە پارەیە، سەنای ئەمریكا نیگەرانی خۆی  سەبارەت بە ئازادبوونی و وەدەست كەوتنی پارەكە لەلایەن ئێرانەوە، دەڕبڕی. یەكێكیتر لە قازانجە گەورەكانی ئەم شەڕە بۆ رووسیە، تاقیكردنەوەی چەكەكانی خۆی لەم شەڕە دایە. وەكوو ئەمریكا كە لەساڵی ١٩٩٦چەكەكانی خۆی بە سەر  سربستاندا تاقی كردەوە.

 سووریە لە داهاتوودا چی بەسەر دێت؟ 

لە ناو سووریەدا، سووپای ئازاد لە لایەن ئەمریكا و هاوپەیمانان پشتیوانی لێ دەكرێت و رژیمی ئەسەدیش لە لایەن ئێران و رووسیە و چین، لەسووریەدا چەندین لایەن هەن  كە دژ بە ئەسد شەڕدەكەن:

١)سووپای ئازاد

٢)كوردەكان

٣)بەرەی النصرە

٤)داعش

لەم ناوەدا دژمنی هاوبەشی كوردەكان، بەرەی النصرە، بەشارئەسەد، گرووپی ترۆریستی داعشە. وادیارە دوای لەناوچوونی داعش وەزعەكە ٢ حاڵەتی بەسەردا بێت:

١)سووپای ئازاد وبەشار ئەسەد لەگەڵ یەكتر رێك بكەون ودەوڵەتێكی هاوبەش پێك بێنێن،كە ئەمە بە زەرەری كورد تەواو دەبێت. 

٢) سووریە بە سێ بەش ،دابەش بێت:١ )بەشێك كوردەكان٢)بەشێك سووپای ئازاد٣)بەشیك بەشارئەسەد 

 بەڵام لەم نێوە چی بەسەر كوردەكان دێت؟

وادیارە كوردەكان شوێنەكانی خویان وەدەست هێناوە و رەنگە هاتنی رووسیە بە قازانجی ئەوان بێت. چوونكە شوێنی  كوردەكان لە لایەن pyd  كۆنترۆڵ دەبێت و pyd لە بواری فكریدا لە رووسیە نزیكە وpkk ش ساڵانێكە كە لە  لایەن رووسیە سیلاح وەر دەگرێت. بەڵام پێشتگیری كردنی رووسیە كاتیە بۆ هەمیشە نییە چوونكە مێژووی رووسیە نیشان دەدات كە ئەم وڵاتە، ولاتێكی پڕ متمانە نیە. سەبارەت بە وەڵاتانی دەورگیری تری ناوچەكەش لەسەر وڵاتی توركیە، دەبێ بوترێ‌ بە هیچ شێوەیك تەحەمولی دەسەڵاتێكی كوردی دیكە لە دراوسێتی خۆی ناكات. ئیران لەگەڵ pkk دا پەیوندی هەیە، ئیران و توركیە پەیوندێكی باشیان لەگەڵ یەكتردا نییە و هەر كام لەو وەڵاتانەش بەسەر هەردوو بلۆكی روسیا و ئەمریكا دابەش دەبن و بەرژوەندییەكانیان بەرەو پێشەوە دەبەن. لێرەدا زۆر پێویستە كوردەكان هاوسەنگی سیاسی خویان بپارێزن، واتە پەیوندی خۆیان لە گەڵ وڵاتانی خۆرئاوا و وڵاتانی ڕۆژهەڵات بە باشی ببنە پێشەوە.

 

 

 
ڕێکه‌وت: 2015-10-27 07:54:50
به‌شی ( وتاری سیاسی )





دیمانه

سیاسی