له‌سه‌رهێل 64
یه‌کشه‌ممه‌ 4 ره‌زبه‌ر 2721
سازمانی خه‌باتی کوردستانی ئێران
قـەیـــــرانــــی كــەم ئــــاویــــــی لــــــــــە ئێــران

 

ئاستی ئاو لە زەوی جێگیرە و لە بازنەیێكی داخراو دا بەردەوام لە حاڵی سوورانەوە دایە. هەروەها تەنیا 3 لەسەد لە كۆی ئاوەكانی زەوی بۆ كەڵك وەرگرتنی مرۆیی وەك كشت و كاڵ و پیشەسازیی و خواردنەوە شیرینە و رێژەیێكی زۆر كەم  بۆ ئێمە بە كار دێ.  پیش بینی لێكۆڵەرەوان  دەریدەخات كە سەرچاوەكانی ئاوی شیرین بەردەوام  لەكەمبوونەوە دایە و تا 25 ساڵی داهاتوو نیوەی حەشیمەتی جیهان لەگەڵ كێشەی كەم ئاویی رووبەروو دەبن. كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەگرتووەكان وەبیری دێنیتەوە كە نیوەی خەڵكی جیهانی سێهەم تەنانەت ئاوی خاوێنیان بۆ خواردنەوە لە بەردەست دانییە و لەگەڵ ئەوەی كە سێ لەسەر چواری نەخۆشیەكانی مرۆڤ بە هۆی كەمبوونی ئاوی خاوێنە، 75 لەسەدی خەڵكی جیهانی سێهەم لە بوونی ئاوی خاوێن بێ بەشن. 

ئەو دۆخە لە وەلاتی ئێران گەیشتووتە قۆناغی قەیران و كارەساتی كەمیی ئاو لە ئێران نزیكتر لەوەیە كە حاشای لێ بكەی و نزیكتر لەوەشە كە بێ بایەخی بكەین و نزیكتر لەوەشە كە پێش بینی دەكرا و تەنانەت نزیكتر لەوەشە كە بتواندرێ‌ چارەسەرێك بدۆزرێتەوە. 

سێ ساڵ لەمەوبەر (ناسا) و ناوەندی لێكۆڵینەوەی كەش و هەوای ئەمریكا) لە لێكۆڵینەوەیێكدا دەریخستبوو كە لە رۆژهەڵاتی ناوەراست و یەك لەوان ئێران، خولێكی 30 ساڵەی ووشكەساڵی بەرێوەیە. بە پێی ئەو لێكۆلینەوەیە لە ماوەی ساڵەكانی 1375 تا 1382 چەندین بەشی وەلاتانی تركیا و عێراق و سوریا ، 144 كیلۆمەتری چوار گۆشە ئاوی ژێر زەمینی خۆیان لە كیس داوە. واتە بە رادەی زەریای ئەلمەیت لە ئەردەن. 60 لەسەدی ئەو ئاوانە بە هێنانەدەرەوەی ئاوی ژێر زەمینی لەو ناوچانە بووە.  

لەماوەی 30 ساڵێ‌ رابردوو 70 لەسەدی ئاوە ژێر زەمینیەكان كە لەماوەی هەزاران ساڵ ئەنبار كرابوون بە كار براوە. بە پێی پێوەرە ئیستانداردەكان دەبێ تەنیا 20 لەسەدی بە كار ببردرێ‌ ئەوە لە كاتێكدایە كە لە ئێران 80 لەسەدی بەكار براوە و ئەوە بە واتای قەیران دێ‌. 

ئێستا لەپاش چەندها ساڵ كەمتەرخەمی لە راست ئاگاداركردنەوەكانی پسپۆرانی ئەو بوارە و رێكخراوە نێودەوڵەتیەكان، بەرپرسانی رژیم باس لە رەهەندەكانی ئەو كارەساتە دەكەن و ئێستا بارودۆخەكە بە چەشنێكە كە ئاوی لوولەكێشی لە 3 ساڵ لەمەوبەرەوە لە زۆرێك لە شارەكانی ئێران بۆ خواردنەوە نابێ . 

بە پێی پێش بینیە جیهانیەكان ساڵی 1400 سەرانەی ئاو بۆ هەر تاكەكەسێك دەگاتە كەمتر لە 1400 میتری چوار گۆشە لە ماوەی ساڵێكدا  و ئەوە بە واتای چوونە ناو قەیرانی ئاوە. بە پێی سەرژمێریی كارناسان ئێران لەسەرودەمی قەیرانی ئاو دایە و لەماوەی ساڵەكانی داهاتوو دابین كردنی ئاو گەورەترین كێشەی ئێران دەبێت. ئێران لەباری جوغرافیایی لە بەشی نیوە ووشك و ووشكی جیهان جێی گرتووە بە جۆرێك كە نێوەنجی بارینی باران لە ئێران نزیكەی 250 میلی مەترە، لەكاتێكدا كە نێوەنجی جیهانی نزیك بە 850 میلیی مەترە كە دەبێتە سێ بەرانبەری رێژەی بارین لە ئێراندا: 

لە هۆكارەكانی قەیرانی ئاو لە ئێران دەتواندرێ ئاماژە بەو خاڵانە بكرێ:

 گەشەی خێرای حەشیمەت وبڵاوبوونەوەی نەشیاوی حەشیمەت

كشت و كاڵی نادروست دروست كردنی بەنداوی لەرادەبەردەر و ناكارناسانە

بەرێوەبەری هەڵە و هەولێ نەشیاو بۆ گەشە سەندنی خێرا

پێكهاتەی نەشیاوی رێكخستنی ئاو، بەرێوەبەری ناهەماهەنگ، لاوازیی سیاسی رێكخراوی پارێزگاریی لە ژینگە و نەبوونی روانگەی درێژماوە و ئیستراتژی.

ئێران دەبێ بەكارهێنانی ساڵانەی خۆی بكاتە نیوەی ئێستا و لە 96 میلیارد میتری چوار گۆشەی ئێستا بیكاتە 56 میلیارد مەتری چوارگۆشە. هەولێكی لەمجۆرە پێویستی بە 8 میلیارد دۆلار سەرمایە دانانە كە بریتی دەبێ لە گۆڕینی بنەڕەتی روانگەكان سەبارەت بە كشت و كاڵ بۆ نیوە كردنی رێژەی بەكارهێنانی ئاو.  لێكدانەوەكانی ماوەێك لەمەوبەر دەریدەخات كە 7 پارێزگا لە 32 پارێزگای وەلات لە ریزی پارێزگا كەم ئاوەكان جێ دەگرن و 13 پارێزگاش لەگەڵ قەیرانی ئاو رووبەروون.   لە ئێستا دا سەبارەت بە قەیرانی ئاو ئێران لە نێوان 133 وەلاتی جیهان لەپلەی 132 دایە و ئەوە قوڵایی كارەساتە دەردەخات.

سەبارەت بە كوردستانیش چارەنووسی گۆلی ورمێ بەرەو مردنی هەتا هەتایە. بە پێی راپۆرتی بەرنامەی ژینگەی نەتەوە یەكگرتووەكان (یوو ئێن پی)  ئاستی ئاوی گۆلەكە لە ماوەی پانزدە ساڵی رابردوو بە شێوەیێكی بەرچاو كەم بۆتەوە، بە جۆرێك كەخەستایی خۆیەكەی زیاتر لە 300 گرەم لە لیترێكدایە واتە 8 بەرانبەر زیاتر لە سوێری ئاوی دریاكان.

رژیمی ئێران بە دروست كردنی نزیك بە 40 بەنداوی بچووك و گەورە لە بەردەم گۆلی ورمێ‌ بەستێنەكانی ووشك بوونی ئەو گۆلەی رەخساندووە. وەك چۆن وێنەی ماهوارەیی لە ماوەی مانگەكانی رابردوو نیشانی دەدەن كە زیاتر لە 90 لەسەدی گۆلی ورمێ‌ ووشك بووە. ئێستا یەكێك لە بەرپرسانی حكوومەتی دان بەوە دادەنێ‌ كە تەواوی گۆلی ورمێ‌ ووشك كراوە و هیچ بوودجەێكیش بۆ بووژانەوەی تەرخان نەكراوە. هەر چەند هیچ ئومێد بۆ چارەسەری ئەو قەیرانە بوونی نییە بەڵام بە پێی كۆمەلێك بەراورد ئەگەر گۆلی ورمێ‌ نەبووژێتەوە، زیاتر لە 10 ملیارد مەتری چوار گۆشە ی خوێ بە شێوەی گێژەڵۆكە  دەبیتە هەڕەشەیێكی جیددی بۆ سەر 14 پارێزگای ئێران.

 
ڕێکه‌وت: 2015-11-28 16:00:11
به‌شی ( وتاری سیاسی )





دیمانه

سیاسی