له‌سه‌رهێل 117
یه‌کشه‌ممه‌ 4 ره‌زبه‌ر 2721
سازمانی خه‌باتی کوردستانی ئێران
رژێمی ئێران لە بناغەوە بە گەندەڵی و فەساد دامەزراوە

مونتسكیۆ بیرمەندی فەرانسەیی كە لە سەدەی هەژدەیەمدا ژیاوە، تێزی دامەزرانی لێكجیاكردنەوەی دەسەڵاتەكانی بەمەبەستی بەربەكانێی گەندەڵی هێنایە ئاراوە. لە هەر كوێ دەسەڵات و پووڵ ڵێك گێردرا و لە هەر شوێنێك دەوڵەتێك بونیاد نرا كە لەگەڵ مەسەلە دیموكراتیك و ئازادیەكانی دژمنیایەتی هەبوو، فەسادی سیاسی و ئابووریش بوونی هەیە!

لە دەسەڵاتێكدا كە خومەینی بەناوی ویلایەتی فەقیە لە ئێراندا دایمەزراند، هەر لە سەرەتاوە فەسادی سیاسی بەرهەم هێناو لە دژایەتی كردنی ئازادی و دیموكراسی لە هیچ جینایەتێك درێغی نەكردوە.

ئیعتراف و دانپێدانان بە گەندەڵی سیاسی لەو رژێمەدا زۆرجار لایەن تاقم و گروپە جیاجیاكانی نێو دەسەڵاتەوە هاتووەتەبەر باس. كە ئیشارە بەچەند نمونە لەو دانپێدانانانە دەدەین:

19ی رێبەندانی 1380 هەواڵدەری حكومەتی ئیرنا لە زمانی ئاخوند خاتەمیەوە نووسی: خاتەمی مەسەلەی گەندەڵی سیاسی هێناوەتە بەرباس و ئەوەی لە فەسادی ئابووری پێ مەترسیدارترە. لە درێژەدا دەنووسێ: ئەوەی دەكرێ بە قسەكانی سەرەك كۆمار زیاد بكرێ ئەوخاڵەیە كە فەسادی سیاسی زۆر قورس و ئاڵۆزتر و پر وردەكاریترە لە چاو دژایەتی فسادی ئابووری.

وە لەمرۆدا لە زمانی یەكێكی دیكە لە كاربەدەستانی ئەو رژێمەوە دوبارە مەسەلەی گەندەڵی سیاسی و پەیوەندی لەگەڵ گەندەڵی ئابووری دێتەوە بەرباس: ئەحمەدی تەوەكولی ئەندامێكی مەجلیسی رژێم گوتی: من لەو بروایەدام جەمهوری ئیسلامی نە بە ئینقیلابی مەخمەڵی (رەنگی)، نە كودەتای سەربازی و نەبە هێرشی دەرەكی لە ناودەچێ، بەڵام ئەگەر لەگەڵ گەندەڵی بەربەرەكانێ‌ نەكرێ بە دڵنیاییەوە ئەوە گەندەڵی دەبێتە هۆی روخانی حكومەت. (هەواڵدەری حكومەتی ئیسنا 15ی بانەمەری 1395)

لە درێژەدا ناوبراو ئیشارەی  بە پەرەسەندنی رەفیقبازی، بەخشینی دەسەڵات، ناوچەگەرێتی، پشتیوانی تایبەت یان پارتی بازی كردو زیادی كرد، لە پەرەسندنی ئەو گەندەڵیە دەكری ئیشارەبە چەند نمونەی وەك شارام جەزائیری، مێه ئافەریدی ئەمیرخوسرەوی و بابەكی زەنجانی، بكەین.

تەوەكولی هەروەها گوتی رێژەی فەساد لە وەڵاتدا  دەتوانێ‌ بەقەد 17 لەسەدی بەرهەمهێنانی ناوخۆی بێ و لێكدانەوەی رێكخراوی شەفافیەتی نێونەتەوەیی ئەوە نیشان دەدا كە یەكساڵ خەرجی فەساد لە ئێراندا 34 ملیارد دولارە كە 31 ملیارد دولار بەهۆی دابەزرینی بەرهەمەكان و 3 ملیارد دولاریش بە هۆی هەڵاتنی سەرمایەكانە. 

ناوبراو دەڵێ: بە شێوەی مامناوەند سەرمایەی هێنراو بۆ ئێران لە ساڵی 2007 تا 2011 ساڵانە 400 ملوێن دولار بووە وە ئەوە یانی سەرانەی 5 دولاری كە دەبێتە هۆی ئەوەی لە نێوان 82 وەلاتدا لە پلەی 80دا بین.

تەوەكولی ئیعترافی بە رق و تورەیی جەماوەر لە رژێمی ویلایەتی فەقیە و تێكڕای حكومەت كرد و گووتی: فەسادی سیاسی پرەنسیبە جێكەوتووەكانی كۆمەڵگە تێكدەدا و دەبێتە هۆی ئەوەی نەقشی رێنوێنی حكومەت لاواز بێ و پێشوازی لە داوەتی حكومەت بۆ دینداری نەكرێ. بەو جۆرەی ئێمە لە سەرەتای ئینقلابدا پێشەنگی خەڵك بووین، بەڵام ئێستا وا نیە.

نمونەگەلێكی دیكە لە ئەو گەندەڵیانەی داوێنی ئەو رژێمەی گرتووە:

ڕاپۆرتی گەندەڵێ لە دامەزراوەی شەهید لە مەجلیسدا ناخوێندرێتەوە. (ماڵپەڕی مەجلیس 14ی بانەمەڕی 1395)

لە كاتێكدا پێشتر چەندین جار خوێندنەوەی ڕاپۆرتی لێكۆڵینەوە لە دامەزراوەی ناسراو بە شەهید كەوتە دەستووری كاری مەجلیسەوەو كات و رۆژیشی بۆ دیاری كرا، بەڵام ئەندامێكی سەرۆكایەتی مەجلیس گوتوویەتی: خوێندنەوە و پێشكەش كردنی ئەو راپۆرتە بە سەرۆكایەتی مەجلیس جێ بە جێ ناكرێ.

قسەكانی هەر كام لە ئەندامانی مەجلیسی رژێم لەسەر مەسەلەی پەروەندەی فەساد لە دامەزراوەی بەناو شەهید كە لەگەڵ یەكدا نایەتەوە نیشانەی ئەوەیە كە فشارگەلێك لەدەرەوە بۆ رێگری لە خوێندنەوە بڵاوكردنەوەی ناوەرۆكی ئەو پەروەندە لە ئارادایە. رێژەی فەساد لەو ناوەندەی رژێمدا بە ئەندازەیەكە كە ئامادە نین باسی لێوە بكرێ. گەندەڵیەك كە بە گوتەی ئەندامانی لیژنەی لێكۆڵینەوە زۆر لە دزیەكانی رێكخراوی دابین كردنی كۆمەلایەتی (سازمان تامین اجتماعی) زیاترە.

لە كۆتایی ساڵی 92دا بوو كە راگەیندرا ڵیكۆڵینەوە لە دامەزراوەی بەناو شەهید كۆتایی هاتووەو بڕیار وایە لە دوای تەواو بوونی راپۆرتەكە لە مەجلیسدا بخوێندرێتەوە، بەڵێنێك كە لە دوای ئەو ماوەیە جێ بە جێ نەبووە. ئەو لێكۆڵینەوەیە لە ساڵی 1390 دەستی پێ كرد.

زیاتر لە 30 هەزار بەڵگەو 500 لاپەڕەی راپۆرتی لێكۆڵینەوە لە دامەزراوەی بەناو شەهید ئامادە بووە. بەڵام مەجلیسی نۆیەم پێی باش بوو چاوپۆشی لەو فەسادە گەورەیە بكات.

تەنیا بەشێكی ئەو گەندەڵیە گەورەیە كە دۆزراوەتەوە، گواستنەوەی 170 ملیارد تمەنە بۆ دەرەوەی وەڵات، ئیتر با بمێنێ ئەوەكەی دیكەی كە هێشتا ئەندامانی مەجلیس نەچوونە ناوەرۆكەكەیەوە.

نەبوونی شەفافیەتی دارایی، بوونی شەبەكەی جۆراوجۆر لەو دامەزراوەیە و دۆزینەوەی 15 ملیارد تمەنی دزراوی دیكە خاڵێكی دیكە ئەو گەندەڵیە بوو.

ئەگەر ئێستا مونتسكیۆ زیندوو بایەو ئەو هەموو گەندەڵیەی لە دەسەڵاتداری ئاخونداندا بدیایە، چی دەگووت؟...

هەر چەند وەلامی دروست بەو هەموو گەندەڵیەی ریشاژۆ بوو لە دەسەڵاتی ئاخوندان، جەماوەر و بزوتنەوەی ئازادیخوازی لە ئێراندایە كە ساڵانێكی دوور و رێژە لە پێناو روخانی ئەو دەسەلاتە گەندەڵە نرخی زۆر دەدا.
ڕێکه‌وت: 2016-05-06 18:31:25
به‌شی ( وتاری سیاسی )





دیمانه

سیاسی